ISDA راهکاری برای ساماندهی صنعت توسعه نرم افزار ایران

طبق تجربه و مشاهدات قابل نتیجه گیری است که همه قبول دارند صنعت توسعه نرم افزار ایران با مشکلات بزرگی سروکار دارد(حتی بسیاری معتقد به صنعت بودن آن نیز نیستند). این مشکلات صرفا برای یک بخش یا دو بخش این صنعت نیست بلکه همه بخش ها با چالش های بزرگی روبرو می باشند: اعم از تولید کنندگان , سرمایه گذاران , مصرف کنندگان , بازار خرید و فروش و بخصوص نیروی کار .

پیشنهادی که من برای ساماندهی اوضاع وخیم این صنعت بخصوص برای شهرستانها (بین پرانتز : وضع شهرستانها در صنعت نرم افزار بسیار وخیم تر از تهران می باشد – شاید تعبیر ایران و آمریکا مصداق خوبی برای این مقایسه باشد یعنی تا این حد فرق دارد)  دارم ,  ایجاد یک تشکل از دل صنعت گران این رشته می باشد. اگر ما بدنبال فرج و یا اعنایت دولتی و کشوری باشیم وضع بدین گونه خواهد بود و هر روز بدتر از دیروز خواهد بود. پس بهتر است خودمان سروسامانی به اوضاع بدهیم.

ISDA یا Iran Software Development Alliance یا تشکل صنعت توسعه نرم افزار ایران

مشکلاتی که در ISDA قابل حل خواهند بود :

• ایجاد حلقه اتصال مابین نیروی کار متخصص و شرکت های توسعه دهنده نرم افزار در مقیاس منطقه ای و فرامنطقه ای
• ایجاد بازار و حلقه اتصال مابین محصولات و خدمات شرکت های توسعه دهنده و مشتریان در مقیاس منطقه ای و فرامنطقه ای
• ایجاد حلقه اتصال مابین توسعه دهنده و سرمایه گذار منطقه ای و فرامنطقه ای

به نظر من ایجاد این حلقه ها باعث رشد و ساماندهی در تمام سطوح این صنعت خواهد شد. به عبارتی  وجود این حلقه ها باعث به وجود آمدن صنعت خواهد شد . اما برای ایجاد چنین تشکلی نیاز به عضو گیری در تمام سطوح خواهد بود ,  که برای این منظور نیاز به سامانه ای خوب و قدرتمند می باشد. حال پیشنهاد من این است که : در یک تلاش گروهی و تیمی اقدام به ایجاد سامانه ISDA بکنیم تا از این طریق بتوانیم سروسامانی به اوضاع حاضر بدهیم.

خلاصه ای از سامانه ISDA در شکل زیر :

تاکید من در این سامانه ایجاد امکانات منطقه ای در اولویت اول است زیرا تا زمانیکه صنایع منطقه ای در هر منطقه (شهر ,  استان ) شکل نگیرند شاهد صنعت کلی و کشوری نخواهیم بود. به عبارت ساده تر صنعت کشوری نیازمند صنایع منطقه ای است.من به عنوان یک برنامه نویس در تبریز اولویت اولم این است که شرکت های این منطقه را شناسایی کنم ,  با برنامه نویسان این منطقه آشنا بشوم ,  یا من به عنوان یک مشتری در مشهد مشتاق عقد قرار داد با شرکت ها  و صنایع مشهد هستم یا من به عنوان یک شرکت در اصفهان دنبال برنامه نویسان اصفهانی هستم و یا … .  پس بهتر است در کنار بحث عملیات فرا منطقه ای و کشوری و یا جهانی بر روی مسائل منطقه ای دقت و کار شود.

شرح پیشنهاد :

هدف : ایجاد سامانه تشکل صنعت توسعه نرم افزار ایران(ISDA System) جهت ایجاد حلقه اتصال مابین صنایع توسعه نرم افزار , نیروی متخصص و مشتری محصولات نرم افزاری

Elevator Statement

1. این سامانه برای صنایع توسعه نرم افزار ایران می باشد برای اینکه آنها بتوانند :
    
   • نیروی متخصص لازم را جذب کنند.
   • خود را در سطح منطقه ای و فرا منطقه ای معرفی نمایند.
   • محصولات و خدمات خود را  در سطح منطقه ای و فرا منطقه ای معرفی و عرضه کنند.
2. این سامانه برای توسعه گران نرم افزار ایران می باشد برای اینکه آنها بتوانند :
   • با معرفی خود به فرصت های شغلی منطقه ای و فرا منطقه ای دست یابند.
   • با دیگر متخصصین منطقه ای و فرا منطقه ای جهت ایجاد صنایع جدید و یا پروژه های جدید ارتباط داشته باشند.
   • سفارشات خرد مشتری را انجام بدهند.
3. این سامانه برای مشتریان و سرمایه گذارن محصولات نرم افزاری می باشد برای اینکه آنها بتوانند :
   • محصولات و یا خدمات نرم افزاری مورد نیاز خود را از صنایع منطقه و یا کشوری خریداری نمایند.
   • محصولات و یا خدمات نرم افزاری مورد نیاز خود را به صنایع منطقه و یا کشوری سفارش دهند.
   • با آشنایی با صنایع منطقه و یا کشوری در این صنایع سرمایه گذاری نمایند.
   • سفارشات خرد خود را به توسعه دهندگان واگذار نمایند.

وجه تمایز این سامانه با سیستم های مشابه

• این یک سیستم کاریابی و یا تبلیغات صرف نخواهد بود.
• سامانه توسط یک تشکل غیر انتفاعی و Non-Profit اداره خواهد شد.
• سامانه بدنبال ایجاد و یا کسب درآمد نیست.
• تمام خدمات سامانه رایگان و قابل دسترس همه خواهد بود.
• اولویت اصلی سامانه ایجاد حلقه های منطقه ای و سپس حلقه فرا منطقه ای می باشد.
• سامانه یک سامانه عمومی با مالیکت عمومی خواهد بود.

این سامانه یک برنامه تحت وب خواهد بود که همه باید بتوانند به راحتی نیازهای خود را برطرف نمایند (به صورتی که قبلا این امکان میسر نبود).

آفت این سامانه

• تفکر و اندیشه کسب منافع از طریق ایجاد این سامانه

نقش تشکل در سامانه

تشکل ISDA در واقع راهبر و تصمیم گیرنده سامانه ISDA خواهد بود. اما در زیر می توان به تعدادی از نقش های کلیدی این تشکل اشاره کرد :

• ایجاد گروه ها و یا کنسرسیوم های منطقه ای و فرا منطقه ای
• برگزاری دوره ها و سمینار های آموزشی منطقه ای و فرا منطقه ای
• برگزاری گردهمایی های منطقه ای و فرا منطقه ای
• برگزاری نمایشگاه های تخصصی نرم افزاری (نه الکامپ یا امثالهم)
• آموزش و حمایت و ارائه گواهی به نیروی متخصص
• رتبه بندی صنایع
• ایجاد و تبیین استاندارد تولید و توسعه نرم افزار

مافیا و سامانه

• مسلما مافیای نرم افزار ایران از ایجاد چنین تشکل و سامانه ای خوشحال نخواهد بود و سعی در مقابله با آن خواهد کرد. ولی مسلما به دلیل وجود نیروی عمومی و همه گیر خواهیم توانست که تابوی این مافیای نرم افزاری را از بین ببریم و شاهد به وجود آمدن صنایع خوب و بزرگ در اقصی نقاط کشور خواهیم بود. صنایعی که خروجی های آنها قابل عرضه در کشورهای خارجی خواهد بود.

مالک سامانه کیست؟

• مالک سامانه تشکل ISDA خواهد بود .

اعضای ISDA چه کسانی خواهند بود؟

• اعضای این تشکل جمعی از توسعه دهندگان سامانه  بعلاوه تعدادی از متخصصین و صاحبین صنایع توسعه نرم افزار خواهند بود که اعضا به صورت دوره ای تعویض خواهند شد (مانند اصناف).

تشکل ISDA چگونه تشکیل خواهد شد؟

• این تشکل در حین و بعد از ایجاد سامانه به صورت رسمی تشکیل خواهد شد.

ایجاد سامانه چگونه انجام خواهد شد؟

• این سامانه توسط تعدادی از متخصصین توسعه نرم افزار به صورت داوطلبانه شروع و ایجاد خواهد شد. اما جزئیات فنی پروژه بعد از تشکیل تیم توسعه سامانه اعلام خواهد شد.

بستر و تکنولوژی سامانه

• سامانه یک برنامه تحت وب خواهد بود که این سامانه با یکی از زبان های ASP.net و یا PHP پیاده سازی خواهد شد که انتخاب آن با تیم توسعه خواهد بود.

چه کسانی می توانند برای پیاده سازی این پروژه داوطلب شوند ؟

• روحیه کار تیمی و کارهای عام المنفعه داشته باشند.
• در یکی از مقوله های Asp.net و یا PHP و یا تخصص های مورد نیاز مانند طراحی رابط کاربری و یا امثالهم متبحر باشند.
• این یک پروژه آموزشی نیست پس از پذیرش افراد مبتدی و … معذور خواهیم بود.
• صاحب نظران عزیز

از تمامی دوستان علاقمند به حضور در پیاده سازی این سامانه و یا دوستان صاحب نظر دعوت می کنم تا با ارائه نظرات خود گامی در راستای شکوفایی صنعت توسعه نرم افزار کشور برداریم.

یاشیاسیز

WPF را یادگیری لازم است

در اول پست عرض نمایم قصد آموزش WPF را به هیچ عنوان ندارم و مقصود اصلی این پست اشاره به لزوم طراحی مناسب در محصولات نرم افزاری و غیر نرم افزاری می باشد .

غالبا محصولات نرم افزاری به دوشیوه رایج ارائه میگردد : 1 – به صورت وب سایت  2- به صورت دسکتاپ

سایت هایی که عزیزان ما در این چندسال طراحی می کنند (البته آنهایی که 1000 تومانی نباشد) تقریبا از نظر طراحی قابل قبول است و خوب است بخصوص به دلیل استفاده از معیارهای WEB 2.0 . ما در صنعت طراحی وب سایت رشد بسیار خوبی داشتیم .  ولی در زمینه محصولات دسکتاپ شاهد رشد چشمگیری نبودیم . بالاخص شرکت های بزرگی که در ایران فعالیت دارند به این قضیه دامن زدند که نرم افزار هر چه قدر ساده تر باشد بهتر است . بله ولی هیچ وقت طراحی مناسب اصل ساده گی را از نرم افزار حذف نمی کند بلکه باعث ساده تر شدن آن می شود . این شرکت ها به نظر من هیچ شعوری در زمینه طراحی خوب ندارند. نمونه ای از نرم افزار یکی از این شرکت ها که اسمش را نمی دانم در زیر قابل مشاهده است :

مشاهده می فرمایید که برنامه بیشتر انگار یک برنامه صنعتی برای یک دستگاه صنعتی مانند دستگاه CNC می باشد.

ما کارگر تراشکاری نیستیم که محصول تولیدیمان مانند یک قطعه تراش نخورده سخت و محکم باشد. طراحی نرم افزار ما باید لطیف باشد (البته نه به این صورت که نرم افزار را به یک دختر خانم بسپاریم تا دو تا شکل قلب و خرس عروسکی دورش بکشد و این بشود طراحی ) . انتقادی که به این قضیه می شود این است که بعضی از عزیزان اذعان دارند که نرم افزار باید محکم باشد ,  بلی ما هم می گوییم محکم باشد ولی نه پوسته آن بلکه هسته آن . هر چه قدر که می خواهید هسته را محکم و زیر و خشن بسازید ولی در ساخت پوسته باید هنر بخرج بدهید. واقعا قضیه طراحی به این سادگی نیست که ما با استفاده از دو تا کامپوننت Skin  آن را حل نماییم ,  نیاز به هنرمندی و هنرمند می باشد .

در همین باب می توان مثال جالبی را از شرکت های خودروسازی زد . به نظر من بهترین طراحی ها در صنعت خودروسازی انجام می شود . آن ها هم هسته دارند و هم پوسته ولی همیشه پوسته اشان ما را فریب می دهد. منظور از فریب کلاه برداری و یا چیزی مثل آن نیست بلکه منظور این است که ما را شیفته خود می کنند , احساس خوبی در ما ایجاد می کنند که دلمان می خواهد همیشه یکیشان را داشته باشیم  . البته نمی توان هسته آن را در نظر نگرفت ,  هسته آنها بسیار عالی می باشد ولی هسته بدون طراحی زیبا هیچ است . در همین باب پیشنهاد می کنم این ویدئو را مشاهده فرمایید . این ویدئو مربوط به طراحان شرکت BMW می باشد . در این ویدئو به صراحت رییس طراحی شرکت BMW می فرماید : طراحی یعنی خلق احساس(از کلمه Emotionاستفاده می کند) . واقعا طراحی یعنی خلق احساس . آیا نرم افزار های ما خلق احساس می کنند ؟ فکر نکنم !

برادر گرامی و فیلسوف قرن حاضر و بزرگ عصر تکنولوژی Steve Jobs در این زمینه فرمایشات گراهنبایی دارند که نقل مجلس ماست( Steve Jobs رییس فعلی شرکت Apple است . Steve Jobs کسی بود که i ها را ساخت و او بود که میلیون ها عدد از این i ها فروخت (iphone , ipod , imac ,…) . این Steve Jobs بودکه سیستم عامل ویندوز را مشهور کرد بله تعجب نکنید ,  بیل گیتس مدیون استیو جابز است.)  .  استیو جابز می گوید محصول ما باید روح داشته باشد و روح آن همان طراحی آن می باشد . در جایی دیگر می گوید طراحی فقط روکش و یا پوسته محصول نمی باشد ,  که یک قاب فلزی و یا پلاستیکی دور مدارات الکترونیکی بگیریم و بدهیم دست مشتری . او می گوید روح محصول با مشتری ارتباط برقرار می کند و نه قاب فلزی آن .

او می گوید که مردم به این خاطر به ما پول می دهند که استفاده از محصولات ما برای آنها لذت بخش است و ما این لذت را برای آنها در طراحی خوب فراهم کرده ایم .

اگر به روند توسعه محصول موفقی مانند سیستم عامل ویندوز نگاهی بندازیم حتما بدین مسئله پی خواهیم برد که یکی از دلایل موفقیت آن طراحی آن بوده است . حتی یکی از کارهای مهم شرکت تولیده کننده این محصول  توسعه و بهبود طراحی این محصول بوده است به صورتی که اگر ویندوز 95 را با ویندوز 7 مقایسه کنید می بینید که چه قدر طراحی آن بهبود یافته است . شرکت های بزرگ در جهان مانند مایکروسافت ,  Apple , گوگول , اوراکل که همه اشان جزو لیدرهای مارکت توسعه نرم افزار می باشند کارهای ارزنده ای در زمینه طراحی داشته اند و بهبود طراحی در محصول هایشان یکی از اهداف بلند پایشان می باشد .

با دلایل و قرائنی که بیان شد می توان به لزوم یک طراحی خوب در محصول پی برد . پس برای بحث طراحی می توان نتیجه گرفت که باید در تولید محصول بحث طراحی به عنوان یک مسئله اصلی در نظر گرفته شود و نه یک مسئله فرعی .

با توجه به اینکه هم اکنون می دانیم طراحی مسئله مهمی است ولی چه باید بکنیم و از کجا باید شروع کنیم و از چه ابزاری استفاده نماییم ؟ به دلیل اینکه اکثریت توسعه گرهای نرم افزار از بسته نرم افزاری .Net استفاده می کنند پس این گروه در اولویت می باشد (البته در ایران) .

شرکت مایکروسافت همراه با Visual Studio 2008 خود WPF را معرفی کرد . WPF ابزار بسیار مناسب برای توسعه نرم افزار ها با طراحی خوب و زیبا می باشد . البته طراحی یک کار هنری می باشد ولی WPF تمام امکانات را در اختیار شما قرار می دهد تا شما بتوانید هر چه بهتر طرح خود را بر روی محصول خود پیاده نمایید . بنده این ابزار را به همه کسانی که نرم افزار توسعه می دهند توصیه می کنم و اگر الان هم مورد استفاده قرار ندهید مطمئن هستم در آینده 100% مجبور خواهید شد استفاده کنید بدلیل اینکه جهان به سمتی می رود که بهترین ها انتخاب می شود (گوشی های زیادی وجود دارندبا امکانات بسیار زیاد مثلا دوربین 9 مگاپیکس ولی ملت 1 میلیون به یک iPhone ای میدهند که دوربین اش 2 مگاپیکسل است ,  فلش ندارد ,  امکان فیلم برداری ندارد ,  مولتی تسک نیست و … . واقعا چرا ؟ جز طراحی خوب می تواند قضیه دیگری باشد) .

نمایی از برنامه هایی که با WPF گسترش داده شده اند :

یاشیاسیز

توسعه محصول موفق

در پست قبلی به مدل های درآمد زایی شرکت های توسعه نرم افزار اشاره کرده بودم که در این پست می خواهم بیشتر به مدل درآمد زایی توسعه محصول بپردازم . در این پست خواهید خواند که چگونه  محصول ما  می تواند موفق باشد .

شرکت هایی که در حال توسعه محصول نرم افزاری می باشند بر دو قسم می باشند . آنهایی که پروژه محور هستند و آنهایی که محصول محور هستند . شرکت های ایرانی غالبا پروژه محور می باشند . در این شرکت ها معمولا نگرانی ها حول مثلث آهنین می باشد ,  یعنی اینکه پروژه باید در سرموقع با هزینه معلوم و با خصوصیات معین شده به اتمام برسد و این شرکت ها آنقدر در این مثلث غرق می شوند که عملا محصول را فراموش می کنند .

شرکت های محصول محور هم تقریبا بر عکس شرکت های پروژه محور عمل می نمایند و بیشتر حواسشان بر سر محصول می باشد و از مثلث آهنین غافل می باشند ولی بعضا با مشکلاتی مواجه می شوند . مثلا تولید محصول آنقدر به طول می کشد که نیاز بازار تغییر می کند و باید دوباره در محصول تغییراتی را داشته باشیم که هزینه بر می باشد.

به نظر شما کدامیک از این شرکت ها می توانند محصول موفقی را تولید نمایند ؟ آیا با مقایسه نوع عملکرد این دو نوع مدل عملکرد می توان به یک مدل بهتر دست یافت ؟ قبل از پاسخ به این سوالات اجازه بدهید سوال بنیادی تری را مطرح نمایم ,   «منظور از محصول موفق چیست ؟«  : فکر کنم بهترین جوابی که بشود به این سوال داد این است که : » محصول موفق محصولی است که بتواند تسهیلی در زندگی مشتری بیافریند و برای مدت طولانی مورد استفاده قرار بگیرد .» منظور از تسهیل که معلوم است چیست ,  یعنی برای مشتریانمان کاری که قبلا مشکل بود امروزه با استفاده از محصول ما آسان تر شده است . منظور از مدت طولانی این است که نرم افزار ما بتواند چندین سال نیازهای مشتری را برطرف نماید. مثلا محصولی مانند فتوشاپ را می توان گفت محصول موفقی می باشد . زیراکه هم کار را برای مشتریانش راحتتر کرده است و چندین سال است که مورد استفاده قرار می گیرد.

Craig Brown داستانی بسیار جالب و آموزنده ای در مورد محصول موفق داشت که قید آن را در اینجا خالی از لطف ندیدم .

شروع این داستان بر میگرده به سال 1998 . شرکت های دولتی به نرم افزاری نیاز داشتند که بتواند قرض ها مربوط به وام دریافتی مشتری را محاسبه نماید . مشکل این مسئله اینجا بود که قوانین مربوط به محاسبه بسیار پیچیده بودند و محسابه آن با ابزار های موجود درآن زمان بسیار مشکل بود (مثلا برنامه های صفحه گسترده Spreed sheets) . خوب من به همراه تیم کوچکی که در آن زمان داشتم این برنامه را نوشتم .

در هنگام شروع , برنامه ساده ای بود ولی مشتریان قابلیت ها جدیدی به برنامه اضافه کردند که در نهایت این محصول به چند محصول جدید انشعاب یافت که می توانست نیاز چندین نوع کاربر را برطرف نماید .  من تمام تغییراتی که مشتریان خواستار می شدند را طی یک پروژه جدید انجام می دادم  بنابراین با مشکل Scope creep مواجه نشدم .

این روزها قرار است تغییراتی بسیار بزرگی در سطح برنامه اتفاق بیفتد . مشتری تصمیم گرفته است که در الگوریتم محاسبه نوع قرض تغییراتی جدی را به عمل آورد بنابراین نرم افزار موجود جواب گوی این نیاز مشتری نخواهد بود . ما هم برای جوابگویی به این نیاز مشتری یک پروژه جدید شروع کردیم و هم اکنون هم بروی آن پروژه کار می کنیم . نسخه Beta  نرم افزار را تحویل مشتریان دادیم  و مشتریان بسیار خوشحال هستند زیراکه آنها ابزاری دارند که به آنها کمک می کند کارهایشان را راحتر انجام بدهند و در وقت خود صرفه جویی نمایند .

چرا این محصول موفق شده است ؟ به نظر موفقیت این محصول عمدتا بخاطر این بود که من توجه زیادی به نگرانی های مشتری داشتم . من با حوصله تمام به صحبت های آنها گوش میدادم حتی در بسیاری از موارد وقت من کلا از بین می رفت ولی این قضیه باعث شده بودکه اعتماد آنها را نسبت به خودم جلب نمایم حتی این مورد تا به جایی پیشرفت کرد که آنها فکر می کردند تنها شخصی که کسب و کار آنها را می فهمد فقط من هستم . پس آنها به من به چشم یک نوکر یا یک خدمت کار نگاه نمی کردند بلکه آنها مرا به عنوان یک شریک کسب و کار قبول داشتند . من هیچ وقت با دیر کرد پرداخت ها یا بد قولی های مشتری مشکلی نداشتم فقط قصدم ایجاد و حفظ رابطه ای بر اساس اطمینان و اعتماد  بود. من همیشه فکر می کنم که این رابطه بهترین نوع رابطه با مشتری می باشد و این یک گام بزرگ به سمت توسعه محصول موفق می باشد .

متاسفانه  ما در ایران شاهد چنین داستانی هایی نیستیم و اکثر اوقات هر محصول باعث به وجود آمدن کدورت بین مشتری و تیم توسعه می شود . یعنی ما هیچ وقت نتوانستیم رابطه ای از روی اعتماد با مشتری ایجاد نماییم  و همیشه در قید و بند قرار دادهایمان بودیم . همیشه خواسته ایم قرار داد به نفع ما باشد و یک طوری مشتری را سرکیسه بکنیم البته مشتری هم همینطور . همیشه هدف ما فروش محصول و فرار بوده است . هیچ وقت نخواسته ایم طبعات کارهایمان را قبول نماییم ,  هیچ وقت نخواسته این مسئول کاری که کرده ایم باشیم . قبل از فروش محصول ناز مشتری را می کشیم و بعد از فروش  محصول جواب تلفن مشتری را نمی دهیم  . در بسیاری از موارد شاهد این بودیم که بعد از تحویل  نرم افزار به مشتری رابطه با مشتری کاملا قطع شده است که این بسیار …………….. می باشد (کلمه ای در خور نیافتم ,  خودتان جای خالی را پر نمایید ) .

ارائه نرم افزار به مشتری و ایجاد رابطه بر پایه اعتماد و پاسخگویی بسیار مشکل می باشد که همگان نمی توانند ( همان مثل قدیمی که کار هر بز نیست خرمن کوفتن گاو نر می خواهد آرنولد با یکم استروئید) . شرکت هایی مثل مایکروسافت , Adobe ,  گوگول ,  Oracle و Apple که همشان جزو لیدرهای مارکت محسوب می شوند توانسته اند این کار را بکنند و به همین خاطر شده اند سردمدار توسعه نرم افزار  . شما هم اگر می خواهید محصول موفقی را ارائه دهید باید  مانند لیدرهای مارکت عمل نمایید .

یاشیاسیز