تست محصول در Agile

همیشه به خاطر می آورم , زمانی که برنامه نویس بودم و یا به عنوان رهبر تیم توسعه نرم افزار فعالیت می کردم با مقوله تست برنامه مشکل داشتیم . نرم افزار که توسعه می دادیم یا اصلا تست نمی شد و یا اگر هم می شد به صورت دستی توسط خود برنامه نویس ها یا یک سری افراد متفرقه مانند اسپانسر پروژه تست می گردید که چندان روش با اعتباری نبود. معمولا برنامه ای که پر از باگ باشد مستعد از دست دادن مشتری هست و از دست دادن مشتری مصادف با عصبانیت مدیران شرکت خواهد شد . برنامه نویس ها معمولا علت باگ های زیاد برنامه را  فقدان نقش Tester در تیم توسعه اعلام می کنند و فکر می کنند اگر کسی با عنوان Tester به تیم توسعه اضافه شود , تمام مشکلات حل خواهد شد و البته آنها متعقد هستند که تست برنامه به هیچ وجه وظیفه برنامه نویس نیست .

بنده به دو دلیل با تئوری بالا مخالف هستم و عقیده دارم باز هم  اگر Tester به تیم توسعه اضافه گردد دوباره برنامه ها پر از باگ خواهند بود : 1- Tester خوب در ایران وجود ندارد و یا خیلی کم است 2-  Tester نمی تواند تمام آزمایش های لازم را انجام بدهد و آزمایشات کامل زمانی می تواند اتفاق بیفتید که برنامه نویس هم تست نماید .

البته بنده لزوم بودن Tester را در تیم های توسعه نرم افزار نفی نمی کنم بلکه اعتقاد دارم زمانی باید Tester به تیم توسعه ملحق شود که فرهنگ مناسبی نسبت به تست در تیم توسعه و سازمان نهادینه شده باشد .

تمام مطالبی که در بالا ذکر شد پیش گفتاری برای بحث اصلی مقاله می باشد که نرم افزار و یا محصول در محیط چابک چگونه تست می شود و چه نقش هایی برای این منظور نیاز است .

به طور کلی Agile دید مثبت و خوبی نسبت به تست دارد و کلا این مقوله در ارزش ها و اصول بیانیه توسعه چابک پیش بینی شده است .  اصل 9 بیانیه توسعه چابک اشاره غیر مستقیمی به لزوم تست دارد .TDD روشی می باشد که در متدهای Agile به عنوان روش تست معرفی شده است .

همانطور که در مقالات قبلی در مورد TDD عرض شد در این روش اول تست ها نوشته می شوند و بعدا براساس تست های نوشته شده ,  کدها تولید می شوند . شاید بپرسید که فرق ندارد که تست در اول نوشته شود و یا در آخر ,  بالاخره هدف ایجاد تست برای نرم افزار می باشد و حتی شاید در ایجاد تست در آخر راحتتر و بهتر عمل کنیم ؟

مزیت اصلی نوشتن تست در اول و قبل از کد نویسی این می باشد که ما به اندازه و تمیز کد خواهیم نوشت . فقط هدف از کدنویسی پاس کردن  تست  ها می باشد و به عبارت دیگر می توان گفت که برادر ما می خواهیم رفع تکلیف کنیم با پاس کردن این تست ها ,  کمتر کد بنویس با ضواید کم که فقط این تست ها پاس شود . مزیت دیگر نوشتن تست قبل از کدنویسی ایجاد یک الگو و هدف برای کدنویسی می باشد . یعنی ما دقیقا می دانیم که فقط هدف ما نوشتن این تکه کد برای پاس کردن این تست با این مضمون می باشد و این دوباره باعث Refactoring خواهد شد .ولی اگر تست در آخر نوشته شود کمی تست ها متفاوت خواهند شد : زیرا ما برای کدهایی که ایجاد شده تست می نویسیم و در واقع کدهای نوشته شده فرمانده و الگوی تست نویسی خواهند شد در حالی که شاید کد نوشته شده درست نیست ,  یعنی انتظار مشتری بر آورده نشده است و پس تست این قسمت که دقیقا معلوم نیست انتظار مشتری را بر آورده می کند یا نه چه فایده ای می تواند داشته باشد ؟

پاراگراف بالایی که به صورت مختصر بیان گردید در چندین پست قبلی در مورد TDD  که نوشته شده بود به صورت کامل شرح داده شده بود و هدف یادآوری مختصری در مورد لزوم TDD بود . هدف اصلی این نوشته تببین و ایجاد الگوی عملی در محیط های Agile جهت تست محصول می باشد . ولی قبل از پرداخت به الگوی تست لازم است یک مرتبه بالاتر رفته و به هدف Agile برسیم .

هدف Agile ارائه ارزش های مورد نیاز تجارت , کسب و کار مشتری طی یک محصول نرم افزاری می باشد . بحث از ارزش گردید , یعنی هدف ما ارائه و فقط ارائه ارزش ها مورد انتظار مشتری می باشد . ارزش مشتری همان User Story هایی می باشد که آن ها را در اول و یا طی  پروژه جمع آوری می نماییم . مثلا  : » کاربران سیستم باید در هنگام ثبت نام از رمز عبور امن (Secure) استفاده نمایند» : این می تواند یک ارزش یا User Story برای مشتری باشد ; ولی در تعریف Agile گفتیم که : » هدف ما ارائه و فقط ارائه ارزش ها مورد انتظار مشتری می باشد » . ما ارزش را به صورت یک User Story بیان کردیم ولی انتظار مشتری را از این ارزش بیان نکردیم . به عبارت ساده تر این ارزش چه ویژگی هایی باید داشته باشد تا نیاز مشتری برآورده شود؟

برای وضوح بیشتر به این مثال توجه نمایید : فرض کنید ما یک مشتری داریم که او می خواهد یک کارخانه اتومبیل سازی راه بیندازد و ما هم راه انداز کارخانه هستیم . در فاز تحلیل و یا در راه اندازی کارخانه در می یابیم که  برای کارخانه نیاز به لیفت تراک می باشد .  این یک ارزش برای کارخانه می تواند باشد . اما مشتری اذعان دارد که این لیفت تراک باید بتواند در یک نقطه 360 درجه بچرخد و باید بتواند بارهای بالای 20 تن را بردارد . این ها هم ویژگی های این ارزش می توانند می باشند . زمان تحویل لیفت تراک ما باید تست بکنیم ببینیم که آیا این لیفت تراک می تواند این باید ها را پاس کند ؟ به این حالت اصطلاحا  Acceptance Test می گویند .

پیاده سازی یک ارزش در محیط چابک می تواند به صورت زیر می باشد :

• ارزش یا User Story شناسایی می شود و مستند می شود.
• ویژگی های ارزش شناسایی و مستند سازی می شود.
• هر کدام از ویژگی های یک ارزش به صورت تست هایی پیاده سازی می شوند.
• ارزش بر اساس الگوی تست موجود کد نویسی می شود .

همانطور که مستحضر می باشید گام های بالا همان گام های TDD می باشند ولی این گام های وظیفه چه کسی می باشد ؟

• گام اول – ارزش یا User Story شناسایی می شود و مستند می شود : وظیفه کل تیم توسعه می باشد .
• گام دوم – ویژگی های ارزش شناسایی و مستند سازی می شود : وظیفه Tester های تیم و توسعه دهندگان می باشد .
• گام سوم و چهارم-  وظیفه برنامه نویسان عزیز می باشد .

داشتن تست برای هر ویژگی بسیار سودمند و با ارزش می باشد که در محیط چابک اگر تست نباشد کار تقریبا امکان پذیر نخواهد بود . یکی از ارزشها و شعارهای اصلی توسعه چابک «قبول و پذیرایی از تغییرات» است . بنده به صراحت عرض می کنم که اگر تست نداشته باشید این شعار قابل انجام نخواهد بود . بدلیل اینکه هر تغییر ویرانی هایی را بدنبال خواهد داشت . اگر تا به حال برنامه نوشته باشید و محصول توسعه داده باشید باید به خاطر بیاورید که در هر تغییر (جزئی و یا کلی) قسمت هایی از برنامه درست و قسمت هایی از برنامه ویران شده است . اگر تست داشته باشیم ,  در هر تغییر می توانیم بعد از اعمال تغییرات تمام تست ها را اجرا نماییم ,  اگر کدی در یک جایی ویران شده باشد ,  تست آن قسمت پاس نخواهد شد و قرمز رنگ خواهد شد ,  پس می توان به راحتی از ویران کردن دیگر بخش ها مطلع شد و تصحیحات لازم را به موقع و قبل از ارائه آن به مشتری انجام داد .

چابک شوید  , TDD کار کنید ,  تغییرات را با آغوش باز پذیرا باشید و چابک بمانید .

یاشیاسیز

آیا TDD در عمل امکان پذیر می باشد؟

آیا TDD در عمل امکان پذیر می باشد ؟ این سوالی بود که یکی از عزیزان از بنده پرسیده بود . ایشون فرموده بودند : «شما که می گید اول تست بنویسیم و بعد کد نویسی , مگر چنین چیزی ممکن است ؟ مگر برای کد نانوشته می شود تست نوشت؟ » و ایشون TDD را به یک افسانه تشبیه کرده بودند . من همین سوال را از شما می پرسم , آیا در عمل و یا اصطلاحا در Real World امکان دارد که TDD عملی شود ؟

در مقاله قبلی گفته شد که : TDD عبارتست از ترکیب TFD یا همان Test First Design و Refactor . به عبارت ساده تر یعنی ما اول قبل از اینکه شروع به کدنویسی بکنیم اول تست ها رو طراحی می کنیم و بعد کد نویسی می کنیم و بعد رفاکتور می کنیم . ادامه …

البته حق دارند کسانی که این سوال را دارند زیراکه همیشه این افراد از یک طراحی خوب در ابتدای شروع پیاده سازی یک Task  بی بهره بوده اند . زمانی می خواهند یک Task  را انجام دهند فقط فکرشان در کد نویسی است . ما اول کد می نویسیم و بعدا فکر می کنیم .

به نظر من راز موفقیت در User Story های خوب و کامل می باشد . اگر مقاله بنده در مورد اسکرام با عنوان اسکرام ساده شده را مطالعه فرموده باشید حتما بیاد خواهید آورد که بنده در آنجا گفته ام که هر Story ایه   Product Backlog که می خواهد وارد  Sprint Backlog بشود برای آن Story یک Index Card درست می نماییم همانند شکل زیر :

تجربه نشان داده است که باید تمام حالت های این Task را در پشت این Index Card  یادداشت کرد که در واقع راهنمای TDD ما خواهد بود . در همان جلسه Sprint Planning  باید تمام حالات ممکن یک Task معلوم و پشت Index Card  و یا در برنامه های Issue Tracker مانند Jira ثبت شود . یعنی اگر ما یک فهم خوب از یک Story داشته باشیم و تمام حالاتی که ممکن است اتفاق بیفتد را بدانیم به راحتی می توانیم TDD را پیاده سازی نماییم . پس باید قبل از پیاده سازی یک Task کامل آن مورد بحث قرار بدهیم و تمام حالات را دربیاوریم و بنابه حالات ممکن تست طراحی نماییم و بعد پیاده سازی نماییم . به یک مثال در همین باب توجه نمایید :

فرض کنید ما در حال پیاده سازی یک وب سایت می باشیم . Task جاری ما پیاده سازی یک اعتبارسنج رمز عبور (Password Validation) می باشد . Story ما به شرح زیر است :

کاربران سیستم باید در هنگام ثبت نام از رمز عبور امن (Secure) استفاده نمایند . بدین صورت که حداقل طول رمز عبور باید 6 کاراکتر و در رمز عبور باید حداقل از یک حرف ,  یک عدد و یک علامت استفاده شده باشد .

ما برای وضوح بیشتر این Task یک سری  Test Case آماده می کنیم  و مشتری و یا Product Owner اعلام می کند که اینها معتبر  می باشند : p@ssw0rd, @@@000dd, p@ss w0rd و اینها نامعتبر می باشند :   p@ss3, passw0rd, p@ssword, @@@000 .

توابعی که برای پیاده سازی این اعتبار سنج نیاز داریم بدین صورت می باشند : تابعی باید بنویسیم که چک کند آیا رمز عبور واردی حداقل 6 کاراکتری می باشد . تابعی باید بنویسیم که چک کند آیا رمز عبور ما حداقل یک حرف دارد . تابعی بابد بنویسیم که چک کند آیا رمز عبور حداقل یک عدد دارد . تابعی بابد بنویسیم که چک کند آیا رمز عبور حداقل یک علامت دارد و در آخر تابعی بابد بنویسیم که چک کند آیا رمز عبور دارای تمام شرایط لازم برای امن بودن هست یا نه .

خوب خیلی ساده شد . ما هم اکنون می دانیم چند تا تابع باید بنویسیم . تابع های ما یک رشته را به عنون آرگومان قبول می کنند و یک مقدار Boolean را به عنوان خروجی تابع باز می گردانند . تست نوشتن برای این توابع که اصلا مشکل نیست  . لیست توابع تست که  نیاز داریم به شکل زیر می باشد :

test_valid_returns_true_when_all_conventions_met
test_valid_returns_false_when_password_less_than_6_chars
test_valid_returns_false_when_password_missing_symbol
test_valid_returns_false_when_password_missing_letter
test_valid_returns_false_when_password_missing_number

مثلا اگر بخواهیم تابع تست test_valid_returns_false_when_password_less_than_6_chars را پیاده ساز ی بکنیم ,  به شکل پایین در میآید : (نمونه کد در زبان #C نوشته شده است)

[Test]
public void test_valid_returns_false_when_password_less_than_6_chars()
{

//1
CsPasswordValidator  iValidator=new CsPasswordValidator();

//2
bool result=iValidator.Is6CharPassword(«SirAsad«);

//3
Assertion.AssertEquals(true, result);
}

در خط یک کد نمونه از کلاس اعتبار سنج نمونه ای گرفته شده است . در خط دوم مقداری به تابع چک کردن حداقل طول رمز عبور داده شد و خروجی آن در متغیری گذاشته شده است . در خط سوم مقدار بررسی شد ه است و اگر تابعی که خواهیم نوشت درست کار نماید چراغ سبز خواهد شد وگرنه قرمز.

یاشیاسیز

کد تمیز بهتر از کد کثیف

قبلا پستی در مورد نحوه نوشتن کدهای تمیز داشته ام ولی هرچه قدر ما به صورت یک پست خلاصه بنویسیم ثواب یک کتاب جامعه در این مورد را نخواهد داد . بدلیل اهمیت این قضیه بر این شدم که کتاب خوبی در این مورد معرفی نمایم . برادر گرامی Robert Martin کتاب بسیار جالبی با عنوان Clean Code: A Handbook of Agile Software Craftsmanship دارد که خواندن آن خالی از لطف نمی باشد .

در این کتاب خواهید خواند :

• چگونه کد خوب را از کد بد بشناسیم
• چگونه کدهای خوب بنویسسیم و چگونه کدهای بد را به خوب تبدیل کنیم
• چگونگی نام گذاری خوب ,  متدهای خوب ,  اشیای خوب و کلاس های خوب
• قالب بندی کدها برای خوانایی حداکثری
• چگونگی هندل کردن error ها بدون مبهم کردن منطق کدها
• مبحث مهم تر : آموزش چگونگی استفاده از Unit Test و TDD

مشاهده کتاب

یاشیاسیز